Dlaczego kredyty w innych walutach też mogą być nieważne?

Mechanizm wadliwości jest analogiczny jak w sprawach frankowych. Banki zawierały umowy, w których:

• kurs waluty był ustalany jednostronnie przez bank w oparciu o własne tabele kursowe, bez obiektywnych, weryfikowalnych kryteriów,
• kredytobiorca nie był w stanie w chwili podpisania umowy ocenić rzeczywistej wysokości swojego zobowiązania,
• spread walutowy stanowił ukryte wynagrodzenie banku, o którego istnieniu kredytobiorca nie był informowany,
• nie informowały w sposób wystarczający o ryzyku walutowym

Takie postanowienia, niezależnie od tego, czy umowa dotyczy franka, dolara czy innej waluty, spełniają przesłanki klauzul niedozwolonych w rozumieniu art. 385¹ Kodeksu cywilnego. Jeśli po ich wyeliminowaniu umowa nie może dalej wiązać stron, sąd stwierdza jej nieważność w całości.

Warto przy tym pamiętać, że polskie orzecznictwo i prawo europejskie (dyrektywa 93/13/EWG) chronią konsumentów bez względu na to, w jakiej walucie kredyt był indeksowany czy denominowany.

Doprowadziliśmy do ugody w sprawie kredytu USD w zaledwie 2 miesiące!

Niedawno z powodzeniem zakończyliśmy sprawę dotyczącą umowy o kredyt hipoteczny indeksowany do dolara amerykańskiego, zawartej w grudniu 2008 roku. Kredyt opiewał na ponad 394 000 zł, czyli równowartość ponad 135 000 USD.

Przebieg sprawy

Sprawę rozpoczęliśmy od szczegółowej analizy umowy i sporządzenia wezwania do zapłaty wraz ze zgłoszeniem reklamacji, skierowanego do banku w październiku 2025 roku. Bank odrzucił reklamację, kwestionując zarówno abuzywność postanowień umownych, jak i samą dopuszczalność kredytów waloryzowanych kursem waluty obcej.

W grudniu 2025 roku złożyliśmy w imieniu klientów oświadczenie o potrąceniu wierzytelności. Połączyliśmy roszczenie klientów o zwrot świadczeń nienależnych z roszczeniem banku o zwrot wypłaconego kapitału. Pod koniec grudnia 2025 roku trafił do sądu pozew o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego oraz zapłatę.

Sąd Okręgowy w Krakowie (VIII Wydział Cywilny, sygn. VIII C 418/26) już w dniu 22 stycznia 2026 r. udzielił powodom zabezpieczenia roszczenia, wstrzymując obowiązek spłaty rat kredytu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Postanowienie to było istotnym sygnałem co do kierunku, w jakim zmierza ocena sprawy przez sąd.

10 marca 2026 roku, a więc zaledwie około 2 miesiące od złożenia pozwu, strony zawarły ugodę pozasądową, na mocy której bank zobowiązał się do zapłaty na rzecz klientów kwoty blisko 62 500 zł (stanowiącej różnicę między świadczeniami spełnionymi przez klientów a wypłaconym przez bank kapitałem), a dodatkowo zwrócił koszty zastępstwa procesowego w kwocie 10 800 zł. Bank wycofał również swój pozew wzajemny o zwrot wypłaconego kapitału. Kredyt został zamknięty, a klienci zostali zwolnieni z dalszych zobowiązań wynikających z umowy.

Co decydowało o szybkim finale?

Kilka czynników złożyło się na tak sprawne zakończenie sprawy:

• Solidne przygotowanie przedprocesowe
  Staranna analiza finansowa, precyzyjne wyliczenie roszczeń oraz złożenie oświadczenia o potrąceniu przed wniesieniem pozwu znacząco skróciły czas potrzebny do osiągnięcia porozumienia.
• Jasna linia orzecznicza
  Sąd wprost poinformował strony, że podziela pogląd wyrażony w wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r. (C-396/24) i w postanowieniu Sądu Najwyższego z 9 lipca 2025 r. (I CSK 652/25), stosując teorię salda. To wyraźny sygnał dla banków, że dalsze prowadzenie sporu wiąże się z rosnącym ryzykiem procesowym.
• Postawa banku
  Część instytucji finansowych, dostrzegając niekorzystne dla siebie tendencje orzecznicze, coraz chętniej sięga po ugody. Szczególnie, gdy sprawa jest dobrze przygotowana, a roszczenia precyzyjnie udokumentowane.

Jakie kredyty walutowe możemy badać?

Jeśli masz kredyt hipoteczny lub inny kredyt bankowy indeksowany lub denominowany do:

• dolara amerykańskiego (USD),
• funta szterlinga (GBP),
• euro (EUR),

lub innej waluty obcej skontaktuj się z nami. Ocenimy, czy Twoja umowa zawiera klauzule niedozwolone i jakie roszczenia mogą Ci przysługiwać.

Doświadczenie zdobyte na setkach spraw frankowych, uzupełnione o najnowsze orzecznictwo TSUE i Sądu Najwyższego, pozwala nam skutecznie działać również w sprawach kredytów w innych walutach. Jak pokazuje opisany wyżej przypadek, sprawę można zakończyć szybko i korzystnie dla kredytobiorcy.

Artykuł Nie tylko franki! Sprawy o nieważność kredytów w USD, GBP, EUR i innych walutach też wygrywamy w sądzie! pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

Kredyty indeksowane i denominowane we frankach szwajcarskich, które miały być korzystne finansowo, stały się źródłem poważnych problemów dla wielu Polaków. W związku z licznymi postępowaniami sądowymi pojawia się pytanie: czy jest szansa na szybsze wyroki w sprawach frankowych? Wraz z licznymi, korzystnymi wyrokami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i polskich sądów, frankowicze oczekują na szybkie i sprawiedliwe rozstrzygnięcie. Czy jest nadzieja na przyspieszenie tych postępowań? Jakie są obecnie perspektywy w polskim systemie sądownictwa? Szczegóły przedstawiamy w dzisiejszym artykule.

Obciążenie sądów sprawami frankowymi

Sądy w Polsce są nadal nadmiernie obciążone sprawami frankowymi. Rozpoznanie pozwu frankowicza przeciwko bankowi w związku z nieważną umową zajmuje obecnie w pierwszej instancji od roku do kilku lat. W Warszawie, gdzie obciążenie sprawami frankowymi jest największe, czas oczekiwania na wyrok w pierwszej instancji może wynosić kilka lat. Na samą pierwszą rozprawę kredytobiorcy czekają średnio od 1,5 roku do nawet 2-3 lat w warszawskim wydziale frankowym. W pozostałych regionach Polski sytuacja jest nieco lepsza, choć nadal oczekiwanie na wyznaczenie pierwszej rozprawy może trwać nawet ponad rok. Podobnie wygląda sytuacja w sądach drugiej instancji, gdzie na rozpoznanie apelacji trzeba oczekiwać dwa lata lub dłużej.

Przyczyny przewlekłości w procesach frankowych

Przyczyn tak długiego czasu oczekiwania na wyroki w sprawach frankowych jest wiele. Jednym z głównych problemów jest wspomniane powyżej przeciążenie sądów ilością spraw frankowych. Z danych dotyczących ilości trwających procesów dotyczących nieważnych umów kredytu frankowego wynika, że sytuacja w Warszawie jest najgorsza. Na jednego sędziego przypada tam nawet 1800 spraw frankowych. Taka liczba spraw do rozpoznania przez jednego sędziego powoduje, że procesy są znacznie wydłużone i często wymagają dodatkowego czasu na przeprowadzenie wszystkich koniecznych czynności. Sama liczba spraw i kolejnych napływających pozwów przekracza możliwości wielu sądów.
Nie jest też tajemnicą, że w sądach brakuje pracowników wspierających – asystentów sędziów oraz pracowników sekretariatów. Dodatkowo, w trakcie procesu banki często składają liczne wnioski dowodowe, które mają na celu przedłużenie postępowania. Banki standardowo wnioskują o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków – osób, które uczestniczyły w zawarciu umowy kredytu (doradców kredytowych oraz pracowników banku). Eksperci wskazują, że zeznania te przedłużają procedurę, a nie zawsze przyczyniają się do rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ osoby, które uczestniczyły wiele lat temu w podpisaniu umów kredytowych, często nie pamiętają okoliczności konkretnej sprawy.
Banki zgłaszają również wnioski o przeprowadzanie dowodów z opinii biegłych, co w sprawach frankowych, w których kluczowe jest zbadanie abuzywności postanowień umowy, opinie biegłych nie są niezbędne, a wnioski o ich przeprowadzenie przyczyniają się jedynie do wydłużania postępowań.

Orzecznictwo TSUE i sądów krajowych pozwala na przyspieszenie procesów

Szybsze wyroki w sprawach frankowych mogą również wynikać z optymalizacji pracy sędziów. Wyroki TSUE oraz Sądu Najwyższego dostarczają jasnych wytycznych, co pozwala sędziom na bardziej efektywne prowadzenie postępowań. W tematyce nieważności umów kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego większość wątpliwości została rozwiana przez ugruntowane linie orzecznicze. Orzecznictwo unijne w większości korzystne jest dla kredytobiorców i zapewnia im szeroką ochronę zgodnie z postanowieniami Dyrektywy 93/13. Wprowadzenie jednolitych standardów dotyczących oceny klauzul abuzywnych i interpretacji umów kredytowych może znacznie przyspieszyć wydawanie wyroków.

Sposoby na przyspieszenie postępowań

Sędziowie mają również inne możliwości przyspieszenia postępowań frankowych, nawet bez konieczności dokonywania zmian w przepisach proceduralnych. Przykładem takiego rozwiązania jest możliwość pominięcia dowodów z opinii biegłych czy zeznań świadków, jeśli ich wartość dla rozstrzygnięcia sprawy jest wątpliwa, a tak jest obecnie w przeważającej większości rozpatrywanych przypadków. Ponadto w wielu przypadkach sędziowie mogą na podstawie art. 1481 k.p.c. odstąpić od wyznaczenia rozprawy i wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym, bowiem nie zawsze strony w pierwszym piśmie procesowym składają wnioski o ich wysłuchanie na rozprawie. Odstąpienie od organizowania rozprawy, która nie jest niezbędna w procesie frankowym, opartym przede wszystkim na dowodach z dokumentów, może znacznie skrócić czas oczekiwania kredytobiorców na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Takie działania wymagają jednak dużej determinacji i odpowiedzialności ze strony sędziów, którzy muszą starannie oceniać, które dowody i czynności procesowe są rzeczywiście niezbędne do wydania sprawiedliwego wyroku.

Działania Ministerstwa Sprawiedliwości

Ministerstwo Sprawiedliwości również dostrzega problem długiego czasu oczekiwania na wyroki w sprawach frankowych i pracuje nad rozwiązaniami mającymi na celu przyspieszenie tych postępowań. Planowane są m.in. zmiany proceduralne, które mogą ułatwić i przyspieszyć rozstrzyganie spraw tego typu.

Proponowane działania to:

• utworzenie bazy dla sędziów: dostęp do bazy zawierającej kluczowe zagadnienia prawne i orzecznictwo, w tym orzeczenia TSUE, ułatwi sędziom wydawanie szybszych i trafniejszych wyroków;
• digitalizacja akt: przejście na elektroniczny obieg akt spraw frankowych usprawni ich rozpatrywanie i ułatwi dostęp do nich stronom postępowania;
• promowanie zawarcia ugód: Ministerstwo zachęca strony do zawierania ugód pozasądowych, co może pozwolić uniknąć długotrwałych i kosztownych procesów;
• ułatwienie składania pism: umożliwienie składanie pism procesowych w formie elektronicznej;
• wdrożenie e-sądu: docelowo Ministerstwo dąży do stworzenia w pełni zdigitalizowanego systemu sądowniczego, w którym wszystkie czynności procesowe będą mogły być dokonywane online.

Podsumowanie

Przyspieszenie rozstrzygania przez sądy spraw frankowych jest obecnie możliwe dzięki kilku czynnikom: korzystaniu z ugruntowanego orzecznictwa TSUE i sądów krajowych, optymalizacji pracy sędziów oraz korzystania z przepisów pozwalających na uproszczenie procedury sądowej. Działania zmierzające do ujednolicenia i uproszczenia postępowań mogą przynieść wymierne korzyści dla kredytobiorców. Ponadto w najbliższym czasie możemy spodziewać się dalszych działań legislacyjnych i organizacyjnych ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości, które miałyby dodatkowo przyspieszyć rozstrzyganie tych spraw. Frankowicze mogą mieć realną nadzieję na szybsze rozstrzyganie spraw przeciwko bankom i uzyskanie sprawiedliwego wyroku.

Artykuł Sprawy frankowe przyspieszają – szansa na szybsze wyroki? pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

Aktualna sytuacja frankowiczów

Jak już wskazywaliśmy dotychczas, kredytobiorcy frankowi, występujący przeciwko bankowi z pozwem o stwierdzenie nieważności umowy kredytu i o zapłatę, muszą się liczyć z długim czasem oczekiwania na rozstrzygnięcie swojej sprawy. Uzyskanie prawomocnego wyroku może trwać kilka lat. Z uwagi na orzecznictwo Sądu Najwyższego, rozliczenie nieważnej umowy kredytu odbywa się w ten sposób, że bank ma obowiązek zwrócić kredytobiorcy wszystko co od kredytobiorcy otrzymał w toku wykonywania nieważnej umowy, natomiast kredytobiorca ma obowiązek zwrócić bankowi wypłacony kapitał kredytu. W związku z tym, że kwestia przedawnienia roszczeń banku była pomijana zarówno przez TSUE, jak i polskie sądy Banki w obawie przed przedawnieniem roszczenia o zwrot kapitału zaczęły występować przeciwko kredytobiorcom z pozwami restytucyjnymi, czyli z żądaniem zwrotu wypłaconego kapitału.

Orzecznictwo o przedawnieniu roszczeń bankowych

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, roszczenia majątkowe przedawniają się po upływie określonego czasu, co oznacza, że po tym okresie wierzyciel nie może skutecznie dochodzić swoich roszczeń przed sądem. Roszczenia banków jako przedsiębiorców przedawniają się po upływie 3 lat. Istnieje jednak spór co do momentu rozpoczęcia biegu tego terminu.

W 2021 roku Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 6/21 uznał, że bieg terminu przedawnienia dla banków rozpoczyna się dopiero w momencie złożenia przez kredytobiorcę, przed sądem prowadzącym postępowanie, oświadczenia o świadomości skutków prawnych nieważności umowy i wyrażenia braku zgody na niedozwolone postanowienie w umowie. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że do czasu podjęcia przez konsumenta definitywnej decyzji, bank pozostaje w niepewności. Dopiero ostateczny brak zgody konsumenta na postanowienie abuzywne powoduje trwałą bezskuteczność (nieważność) niedozwolonego postanowienia. To przesuwało moment przedawnienia na korzyść banków. Jednakże Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wyroku z 14 grudnia 2023 roku w sprawie C-28/22 jednoznacznie odrzucił koncepcję SN.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 roku

Niedawna uchwała Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 roku (sygn. akt III CZP 25/22) wprowadziła istotne zmiany w kontekście przedawnienia roszczeń banków. SN wskazał, że trzyletni termin przedawnienia roszczenia banku o zwrot wypłaconego kapitału rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy, czyli w praktyce najczęściej od dnia doręczenia bankowi reklamacji lub wezwania do zapłaty, w których podniesiona została kwestia nieważności klauzul przeliczeniowych w umowie.

Powyższe orzeczenia spowodowały, że banki masowo zaczęły pozywać kredytobiorców, a to z tego względu, że w sprawach wszczętych przed 2020r. roszczenia banków mogą być przedawnione. Należy jednak pamiętać, że każdy przypadek jest indywidualny, a sąd może ostatecznie rozstrzygnąć sprawę w oparciu o konkretne okoliczności. Oznacza to, że sądy mogą, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia, jeżeli uznają, że wymaga tego sprawiedliwe rozstrzygnięcie sprawy.

Czy banki będą mogły zatem uniknąć przedawnienia roszczenia?

W kontekście przedawnienia roszczeń banków, istotnym przepisem jest artykuł 117¹ § 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, sąd może w wyjątkowych przypadkach, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

Wykorzystanie tego przepisu przez sądy w sprawach frankowiczów może prowadzić do sytuacji, w których kredytobiorcy będą musieli zwrócić kapitał kredytu nawet po upływie terminu przedawnienia.

Sądy, korzystając z uprawnienia wynikającego z artykułu 117¹ k.c., muszą brać pod uwagę kilka kluczowych czynników, np. długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia oraz charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego.

Rola racjonalnego wyważenia interesów obu stron

Sądy, rozpatrując sprawy z udziałem frankowiczów, muszą wyważyć interesy obu stron umowy kredytowej. Z jednej strony, nie można dopuścić do sytuacji, w której kredytobiorca unika odpowiedzialności za zaciągnięty kredyt i zachowuje zarówno wypłacony przez bank kapitał, jak i nieruchomość nabytą na kredyt. Z drugiej strony, banki muszą być świadome zaniechania swoich obowiązków informacyjnych względem kredytobiorców i konsekwencji z tego płynących.

Praktyka pokazuje, że sądy często starają się znaleźć kompromisowe rozwiązania, które uwzględniają interesy obu stron. Zatem możemy przewidywać, że sądy w przeważającej większości przypadków, gdy roszczenie restytucyjne banku będzie przedawnione, skorzystają z omawianego uprawnienia i rozstrzygną na korzyść banku. Można jednak wyobrazić sobie sytuacje, w których nawet względy słuszności będą przemawiać za oddaleniem powództwa banku z uwagi na przedawnienie roszczenia. W sytuacjach skrajnych, w których kredytobiorców dotknęły poważne problemy zdrowotne, rodzinne czy też finansowe, sądy mogą być bardziej skłonne do uznania roszczeń banków za przedawnione, aby chronić interesy konsumentów.

Podsumowanie

Obecna sytuacja frankowiczów jest złożona i wymaga nie tylko znajomości przepisów prawnych, ale także umiejętności szybkiego reagowania na działania banków. Wzrost liczby pozwów przeciwko kredytobiorcom wskazuje na determinację banków w odzyskiwaniu kapitału kredytów, zwłaszcza że uchwała Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 roku jasno określa termin przedawnienia roszczenia banku. Z kolei przepis art. 117.1 k.c. daje sądom możliwość elastycznego podejścia do kwestii przedawnienia roszczeń banków. W obliczu skomplikowanych zagadnień i długotrwałych sporów sądowych, warto zatem skonsultować się z doświadczonym prawnikiem, który pomoże w skutecznym prowadzeniu sprawy i wyjaśni wszystkie zawiłości.

Artykuł Banki znowu pozywają frankowiczów pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

Czy można zbyć wierzytelność kredytobiorcy w stosunku do banku?

Liczba spraw frankowych w Polsce stale rośnie, a sądy są tak przeciążone, że procesy trwają obecnie coraz dłużej. Wielu frankowiczów, nie mogąc doczekać się rozstrzygnięcia swoich spraw sądowych, poszukuje alternatywnych rozwiązań. Jednym z nich jest sprzedaż wierzytelności kredytobiorcy wobec banku (potocznie określana jako sprzedaż kredytu frankowego). Zgodnie z obowiązującym prawem, wierzytelności mogą zostać przeniesione na osobę trzecią bez zgody dłużnika. Cesja wierzytelności oznacza przejście prawa podmiotowego (roszczenia) na inny podmiot. Kredytobiorca frankowy ma zatem prawo zbyć swoje wierzytelności w stosunku do banku. Oznacza to w praktyce, że można przenieść na osobę trzecią roszczenie o zapłatę, jakie kredytobiorca posiada wobec banku. Wierzytelności te mogą obejmować na przykład roszczenia o zwrot wszystkich spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych w ramach nieważnej umowy kredytu lub zwrot nadpłaconych rat ponad kapitał kredytu. Kredytobiorcy powinni mieć jednak świadomość, że nie można zbyć roszczenia o ustalenie nieważności umowy kredytowej. Zatem w praktyce cesja może być rozwiązaniem dla tych osób, które spłaciły już cały kredyt i teraz walczą o zwrot przez bank spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych.

Dla kogo sprzedaż kredytu będzie opłacalna?

Decyzja o cesji wierzytelności może wydawać się atrakcyjna, zwłaszcza dla osób, które nie chcą czekać na prawomocne zakończenie długotrwałego postępowania sądowego, a chciałyby w miarę szybko odzyskać choć część nadpłaconych kwot kredytu.

Niemniej należy pamiętać, że sprzedaż wierzytelności nie jest skutecznym sposobem na uniknięcie konieczności pojawiania się w sądzie. Bank, nawet po dokonaniu przez kredytobiorcę cesji, może wytoczyć powództwo przeciwko kredytobiorcy o zwrot kwoty kapitału kredytu. Oznacza to, że kredytobiorca nie tylko nie uniknie postępowania sądowego, ale dodatkowo będzie musiał stawić się w sądzie jako strona pozwana przez bank.

Kiedy cesja nie ma sensu?

• gdy nie spłaciłeś jeszcze kredytu i samodzielnie musisz wystąpić z roszczeniem o ustalenie nieważności umowy kredytu,
• gdy chcesz uniknąć udziału w rozprawach sądowych. Bank i tak będzie mógł dochodzić od Ciebie zwrotu kapitału kredytu, nawet jeśli sprzedasz wierzytelność wobec banku innemu podmiotowi;
• gdy nie masz pewności co do opłacalności cesji. Dokładne wyliczenie korzyści i strat wymaga analizy konkretnej sytuacji.

Procedura cesji roszczenia frankowicza

Procedura cesji roszczenia frankowego rozpoczyna się od znalezienia nabywcy zainteresowanego zakupem wierzytelności względem banku. Najczęściej są to firmy specjalizujące się w skupie roszczeń. Po znalezieniu takiego nabywcy, strony podpisują umowę cesji, w której kredytobiorca przenosi na nabywcę swoje roszczenia o zapłatę wobec banku.

W praktyce, kwoty proponowane przez podmioty skupujące kredyty frankowe są zróżnicowane i zależą od wielu czynników, takich jak wysokość roszczeń czy perspektywa ich wyegzekwowania. Przykładowo, nabywcy mogą proponować od 30% do 50% wartości roszczeń. Należy jednak pamiętać, że kredytobiorca i tak będzie musiał zwrócić bankowi wypłacony kapitał kredytu, co wpływa na ostateczną opłacalność cesji.

Załóżmy, że kredytobiorca ma roszczenia wobec banku na kwotę 300.000 zł wynikające ze spłaconych rat. Jednocześnie kapitał kredytu, który frankowicz musi zwrócić bankowi wynosi 200.000 zł. Firma skupująca wierzytelności proponuje kredytobiorcy 30% wartości roszczeń, czyli 90 000 zł. Kredytobiorca, sprzedając swoją wierzytelność, otrzymuje 90 000 zł, ale nadal musi zwrócić bankowi 200.000 zł kapitału kredytu. W rezultacie, jego rzeczywista sytuacja finansowa przedstawia się następująco:

• kwota otrzymana z cesji: 90 000 zł
• dług pozostały do spłaty: 200 000 zł
• bilans: -110 000 zł

W tej sytuacji odradzalibyśmy zaproponowaną cesję roszczenia z umowy kredytu frankowego.

Porównanie opłacalności cesji i ugody z bankiem

Decyzja o sprzedaży wierzytelności powinna być dobrze przemyślana, zwłaszcza w kontekście alternatywnych rozwiązań, takich jak ugoda z bankiem. Ugody są coraz częściej proponowane przez banki jako sposób na rozwiązanie konfliktu z kredytobiorcami frankowymi. W ramach ugody, banki mogą proponować różne rozwiązania, takie jak obniżenie salda kredytu, zmiana waluty kredytu na złote, czy umorzenie części odsetek. W niektórych przypadkach ugoda może być bardziej korzystna, ponieważ pozwala na uniknięcie długotrwałych procesów sądowych oraz związanych z nimi kosztów. Z kolei cesja wierzytelności może być atrakcyjna dla osób, które chcą szybko otrzymać pieniądze i są gotowe zaakceptować niższą kwotę w zamian za uniknięcie dalszych formalności.

Podsumowanie

Sprzedaż kredytu frankowego to rozwiązanie, które może być kuszące dla osób zmęczonych długotrwałymi postępowaniami sądowymi lub chcących uniknąć procesu z bankiem. Jednak decyzja ta wymaga dokładnego rozważenia wszystkich okoliczności. Kredytobiorcy muszą pamiętać, że nie wszystkie roszczenia mogą być przedmiotem cesji, a zbycie roszczenia z kredytu frankowego, który nie został spłacony, nie ma praktycznego sensu. Ponadto, cesja nie chroni przed koniecznością uczestniczenia w postępowaniach sądowych, ponieważ bank może wytoczyć powództwo o zwrot kapitału kredytu.

Warto również porównać opłacalność cesji z zawarciem ugody z bankiem, która może zawierać korzystniejsze warunki niż cesja. Decyzja o sprzedaży wierzytelności powinna być podjęta po dokładnej analizie sytuacji i konsultacji z prawnikiem. Tylko wtedy można uniknąć pułapek i podjąć świadomą decyzję, która będzie najbardziej korzystna w danym przypadku.

Artykuł Na co uważać podczas sprzedaży kredytu frankowego pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

Roszczenia kredytobiorców w związku z nieważną umową kredytu

W pierwszej kolejności omówimy klasyczną sytuację kredytobiorcy, który zawarł z bankiem umowę kredytu denominowanego lub indeksowanego kursem waluty obcej i jest w trakcie spłacania go. W takiej sytuacji można dochodzić łącznie dwóch roszczeń:

1. ustalenia przez sąd nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z nieważności umowy kredytowej – oznacza to unieważnienie umowy, tak jakby nigdy nie została zawarta;
2. zapłaty – kredytobiorca domaga się od banku zwrotu nienależnie pobranych kwot rat i poniesionych kosztów okołokredytowych wraz z odsetkami liczonymi obecnie od dnia wezwania banku do zapłaty, które poprzedza wystąpienie z powództwem przeciwko bankowi. Większość kwestii dotyczących kredytów indeksowanych bądź denominowanych została rozstrzygnięta na korzyść kredytobiorców, co powoduje, że kredytobiorcy coraz chętniej podejmują działania przeciwko bankom. Kredytobiorcy, którzy nie spłacili jeszcze kredytu, a wystąpili z pozwem mogą również uzyskać zabezpieczenie swojego roszczenia polegające na wstrzymaniu obowiązku dalszego spłacania rat kredytu w trakcie postępowania sądowego, co znacząco ułatwia procedurę dochodzenia roszczeń w sporze z bankiem.

Możliwość pozwania banku w przypadku całkowitej spłaty kredytu frankowego

Z uwagi na korzystne orzecznictwo krajowe i unijne, osoby dotknięte wadliwą umową kredytu frankowego, którym udało się już spłacić cały kredyt, zastanawiają się, czy mogą podjąć jeszcze jakiekolwiek działania w celu poprawy swojej sytuacji. Czy spłata kredytu powoduje, że nie jest już możliwe pozwanie banku? Kwestia ta była przedmiotem rozważań zarówno Rzecznika Finansowego, jak i sądów powszechnych. Aktualnie w orzecznictwie panuje pogląd, zgodnie z którym nawet po całkowitej spłacie kredytu kredytobiorca zachowuje prawo do dochodzenia roszczeń od banku. Potwierdzają to liczne orzeczenia sądowe, między innymi:

• Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., w sprawie o sygn. akt: III CZP 29/17, w której wskazano, że zarówno na gruncie art. 353¹ i art. 58 § 2, jak i art. 388 k.c. decydujące znaczenie w ramach kontroli czy postanowienia umowy kredytu są niedozwolone, mają okoliczności istniejące w chwili zawarcia umowy. Sąd Najwyższy podkreślił, że z przepisów Dyrektywy 93/13, interpretowanych z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wynika jasno, że ocena niedozwolonego charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności powstałych po zawarciu umowy – w tym także sposobu stosowania postanowienia umowy w praktyce.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2017 r., w sprawie o sygn. akt: IV CSK 285/16, w którym SN orzekł, że zgodnie z art. 384² k.c. i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13 ocena postanowienia powinna być dokonywana według stanu z chwili jej zawarcia oraz w okolicznościach jej zawarcia, przy uwzględnieniu umów pozostających z nią w związku i że nie są objęte tą oceną kwestie związane z wykonywaniem umowy.

Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że ocena czy bank stosował w umowie kredytu klauzule niedozwolone, dokonywana jest tylko i wyłącznie z perspektywy momentu zawarcia umowy. Sąd, badając ważność umowy kredytu frankowego, nie powinien brać pod uwagę okoliczności powstałych po zawarciu umowy, związanych z jej wykonywaniem. W konsekwencji, sam fakt całkowitej spłaty kredytu nie wpływa na ocenę, czy umowa kredytu zawierała klauzule abuzywne i czy była ważna. Zatem kredytobiorcy, którzy całkowicie spłacili swój kredyt, mają możliwość podjęcia postępowania przeciwko bankowi.

Roszczenia kredytobiorców w przypadku spłaconego kredytu

Sytuacja prawna kredytobiorców, którzy spłacili swój kredyt w całości, jest korzystna – podobnie jak osoby wciąż spłacające kredyt, mogą dochodzić swoich roszczeń, jednak z pewnymi modyfikacjami w zakresie żądań pozwu. Po spłacie kredytu, kredytobiorcy nie mają interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z nieważnej umowy, natomiast mogą żądać od banku zwrotu wszystkich wpłaconych na jego rzecz kwot uiszczonych w ramach świadczenia nienależnego.

Podstawę prawną roszczenia o zapłatę stanowi wówczas art. 405 w zw. z art. 410 § 1 kodeksu cywilnego, dotyczący zwrotu nienależnego świadczenia. Kredytobiorca domagać się zatem może zwrotu wszystkich spłaconych rat i kosztów okołokredytowych. W takim przypadku Sąd zbada abuzywność postanowień umowy i przesłankowo stwierdzi jej nieważność, a następnie zasądzi kwoty zgodnie z żądaniem pozwu.

Podsumowanie

Nawet całkowita spłata kredytu indeksowanego lub denominowanego nie przekreśla możliwości dochodzenia roszczeń od banku. Kredytobiorcy, którzy spłacili kredyt również mają prawo do walki o zwrot nienależnie pobranych kwot. Niezwykle istotna jest prawidłowa analiza umowy kredytu, odpowiednie przygotowanie żądań pozwu i strategii postępowania. Warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w sprawach frankowych, który pomoże w przygotowaniu pozwu, zgromadzeniu niezbędnych dokumentów, reprezentacji przed sądem i doradztwie w kwestiach prawnych.

Artykuł Spłacony kredyt frankowy i możliwe żądania pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

W ostatnich miesiącach obserwujemy jednak znaczącą zmianę strategii banków w sporach z kredytobiorcami frankowymi. Po serii korzystnych dla frankowiczów wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wiele banków zaczęło wycofywać pozwy przeciwko frankowiczom w zakresie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz waloryzacji.

Pozwy o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału i waloryzację świadczenia

W ostatnich kilku latach nastąpił wzrost liczby spraw, w których banki pozywają kredytobiorców o zapłatę całego kapitału wypłaconego w ramach umowy frankowej wraz z odsetkami ustawowymi. Dodatkowo, banki coraz częściej dochodzą zapłaty na ich rzecz kwot przekraczających nominalną wartość kapitału, czyli żądają dopłaty przez kredytobiorcę do kwoty kredytu, którą uzyskał od banku w przeszłości. Wszystkie żądania dotyczące kwot dodatkowych są próbą uzyskania przez banki wynagrodzenia za korzystanie przez kredytobiorcę z wypłaconego kapitału. Zmienia się jedynie nomenklatura, bowiem banki nie ustają w wymyślaniu nowych określeń na to samo, nie godząc się z najnowszym orzecznictwem TSUE. W postępowaniach przeciwko frankowiczom banki argumentują, że z uwagi na wysoką inflację, zwrot przez frankowiczów nominalnej kwoty udzielonego kapitału kredytu nie jest wystarczający, bo kwota ta straciła z czasem na wartości. Ponadto banki tłumaczą swoje działania dążeniem do odzyskania należności w realnej wysokości i ochroną interesów akcjonariuszy.

Eksperci ds. kredytów frankowych stanowczo krytykują strategię banków polegającą na składaniu pozwów przeciwko frankowiczom o zwrot kapitału oraz wynagrodzenie za korzystanie z kapitału lub sądową waloryzację kapitału kredytu. Podkreślają oni, że roszczenia te są niezasadne i prowadzą jedynie do zbędnego wydłużania i komplikowania sporów sądowych. Słusznie wskazują, że powództwa te są bezpodstawne – wobec najnowszych orzeczeń TSUE. Składanie pozwów w tym zakresie jest nieuzasadnione prawnie i stanowi nadużycie prawa zwłaszcza w świetle gotowości frankowiczów do dobrowolnego rozliczenia kapitału kredytu po zakończeniu postępowania z powództwa kredytobiorcy. Zatem możliwe jest rozliczenie roszczeń stron bez potrzeby wszczynania dodatkowych postępowań sądowych.

Orzecznictwo TSUE dotyczące roszczeń banku o waloryzację kapitału i wynagrodzenie

Orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 2023 r. stanowią istotny punkt zwrotny w kwestii kredytów frankowych i znacząco wpływają na pozycję zarówno kredytobiorców, jak i banków. W wyroku z 15 czerwca 2023 r. (sygn. akt C-520/21), TSUE wykluczył możliwość zasądzania na rzecz banków jako przedsiębiorców kwot wynikających z wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. TSUE podkreślił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich uniemożliwia żądanie przez bank od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Oznacza to, że banki nie mogą dochodzić od kredytobiorców wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oprócz zwrotu kwoty kapitału kredytu i odsetek ustawowych za opóźnienie od momentu wezwania kredytobiorcy do zapłaty. Z kolei postanowieniem z 11 grudnia 2023 r. w sprawie C-756/22 TSUE potwierdził, że w przypadku unieważnienia umowy frankowej, banki nie mogą żądać od kredytobiorców zwrotu kwot wyższych niż wypłacony kapitał i ustawowe odsetki za opóźnienie. TSUE wykluczył możliwość stosowania mechanizmu waloryzacji sądowej, która prowadziłaby do zwiększenia kwoty zadłużenia kredytobiorców. Gwoździem do trumny było dla banków postanowienie z dnia 12 stycznia 2024r., w sprawie C-488/23, w którym TSUE jednoznacznie i wprost rozstrzygnął kwestię sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza wskazując, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału.

Cofanie pozwów przez banki

W odpowiedzi na orzeczenia TSUE, banki zaczęły masowo wycofywać żądania pozwów dotyczące wynagrodzenia za korzystanie z kapitału i waloryzacji. Obserwujemy ten trend zwłaszcza w ostatnich tygodniach. Do banków, które wycofały już część pozwów, należą m.in. Bank Millennium, mBank, BNP Paribas Bank Polska, Deutsche Bank i PKO BP. Możemy mówić o zjawisku zmiany w ogólnym podejściu banków do procesów sądowych z frankowiczami. Chociaż Santander nie ustaje w bojach i na odmianę żąda zwrotu „Urealnionej Wartości Kapitału”.

Co to oznacza dla kredytobiorców?

Cofnięcie pozwu przez bank oznacza, że rezygnuje on z roszczenia przeciwko kredytobiorcy w danym zakresie. Kredytobiorca może wówczas domagać się zwrotu kosztów procesu poniesionych w związku z postępowaniem.

Dlaczego banki wycofują pozwy?

Głównym powodem wycofywania pozwów jest prawdopodobnie chęć ograniczenia kosztów ponoszonych na prowadzenie postępowań sądowych, które w świetle orzeczeń TSUE stały się dla banków coraz mniej opłacalne.

Co dalej?

Można się spodziewać, że banki będą kontynuować wycofywanie pozwów w zakresie roszczeń uznanych za niezasadne przez TSUE. Kredytobiorcy, którzy otrzymali takie pozwy, powinni skontaktować się z prawnikiem, aby omówić dalsze kroki i domagać się zwrotu kosztów procesu. Należy jednak pamiętać, że sytuacja każdego kredytobiorcy jest inna i wymaga indywidualnej oceny.

Podsumowanie

W ostatnich latach banki masowo pozywały kredytobiorców frankowych, żądając zwrotu kapitału wypłaconego kredytu, a także dodatkowych kwot z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału lub sądowej waloryzacji świadczenia, tak aby kwota kapitału kredytu została „urealniona” o wysokość inflacji. Jednak orzeczenia TSUE z 2023 r. i 2024r. stanowią istotny punkt zwrotny w kwestii kredytów frankowych. TSUE orzekł, że banki nie mogą żądać od kredytobiorców wynagrodzenia za korzystanie z kapitału ani waloryzacji świadczenia. W odpowiedzi na orzeczenia TSUE, wiele banków zaczęło wycofywać pozwy przeciwko frankowiczom w zakresie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz waloryzacji.

Cofnięcie pozwu przez bank oznacza, że rezygnuje on z roszczenia przeciwko kredytobiorcy – i w tym zakresie „przegrywa” proces sądowy. W konsekwencji kredytobiorca może wówczas domagać się zwrotu kosztów procesu i kosztów zastępstwa procesowego poniesionych w związku z postępowaniem wywołanym powództwem banku. Głównym powodem wycofywania pozwów jest prawdopodobnie chęć ograniczenia kosztów ponoszonych przez banki na prowadzenie postępowań sądowych.

Kredytobiorcy, którzy otrzymali takie pozwy banku, obejmujące zwrot kapitału z waloryzacją lub wynagrodzeniem za korzystanie z kapitału kredytu, powinni skontaktować się z prawnikiem, aby omówić dalsze kroki i domagać się od banku zwrotu kosztów procesu. Stan faktyczny w sprawie każdego kredytobiorcy jest inny i wymaga indywidualnej oceny skutków oraz omówienia najbardziej korzystnej strategii.

Artykuł Masowe pozywanie kredytobiorców o kapitał i waloryzację świadczenia vs. cofanie powództw w zakresie waloryzacji świadczenia pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

Sytuacja przed wyrokami TSUE z 2023 r.

Rozpoznając sprawę dotyczącą kredytu frankowego, sąd nie tylko ustala, że umowa była nieważna. Sąd wyrokiem zasądza również na rzecz kredytobiorcy (lub kredytobiorców) od banku kwotę uiszczonych przez frankowiczów rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Od tej zasądzonej kwoty bank powinien również zapłacić kredytobiorcy odsetki za opóźnienie.

Wątpliwości budziło natomiast (i jak się okazuje – budzi nadal), od jakiej daty należy zasądzić wspomniane odsetki za opóźnienie. Sądy polskie nie rozstrzygały tej kwestii jednolicie.

Przed wyrokami TSUE z grudnia 2023 r. stanowiska polskich sądów były różne – zasądzano od banku na rzecz kredytobiorców odsetki za opóźnienie od dnia wezwania banku do zapłaty albo od daty wniesienia pozwu (do dnia zwrotu przez bank kredytobiorcy zasądzonej kwoty). Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. (sygn. akt: III CZP 6/21) wprowadziła w kwestii odsetek istotną zmianę. Zgodnie ze wspomnianą uchwałą, odsetki od kwot należnych kredytobiorcom frankowym miały być naliczane dopiero od momentu złożenia przez kredytobiorcę (lub kredytobiorców) oświadczenia o świadomości skutków prawnych stwierdzenia nieważności umowy kredytu. Oświadczenie to składane jest podczas procesu po pouczeniu Powoda przez sąd o skutkach nieważności umowy. Do złożenia omawianego oświadczenia przez Powoda dochodziło często dopiero na ostatniej rozprawie. Z uwagi na obciążenie sądów i długotrwały proces, takie oświadczenie Powodowie mogli złożyć nawet rok lub dwa lata po wniesieniu pozwu. Ta zmiana oznacza, że kredytobiorcy tracili znaczną część odsetek, które mogłyby im przysługiwać – za okres od wezwania banku do zapłaty do dnia złożenia oświadczenia o świadomości skutków nieważności umowy kredytu w trakcie procesu. W praktyce oznaczało to utratę nawet kilkunastu tysięcy złotych dla kredytobiorcy. Uchwała Sądu Najwyższego wzbudziła w zakresie odsetek za opóźnienie wiele kontrowersji. Krytycy wskazywali, że jest ona niesprawiedliwa dla konsumentów – kredytobiorców i stoi w sprzeczności z orzecznictwem unijnym oraz z funkcją ochronną Dyrektywy 93/13.

Podnoszono również, że odsetki za opóźnienie powinny być naliczane od momentu, w którym bank dowiaduje się o swoim zobowiązaniu wobec frankowicza, czyli od dnia otrzymania wezwania do zapłaty (lub reklamacji) albo pozwu.

Wyroki TSUE z 2023 r. a odsetki w sprawach frankowych

Przełomowe znaczenie dla omawianej problematyki miały wyroki TSUE wydane w 2023 r. W wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt C-520/21 Trybunał jednoznacznie wskazał, że odsetki od kwoty zasądzonej na rzecz kredytobiorcy w sprawie o kredyt frankowy powinny być naliczane co najmniej od dnia żądania przez kredytobiorcę zapłaty. Konkretyzując, odsetki za opóźnienie powinny być zasądzone od dnia następnego po terminie zapłaty wskazanym w wezwaniu do zapłaty skierowanym do banku. a w przypadku jego braku – od dnia doręczenia bankowi pozwu. Wyrok z 7 grudnia 2023 r. w sprawie C-140/22 uderza w dotychczasową praktykę polskich sądów, które wymagały od kredytobiorców składania oświadczenia o świadomości skutków stwierdzenia nieważności umowy, aby móc skorzystać z ochrony konsumenckiej. TSUE jasno wskazał, że taka praktyka jest sprzeczna z dyrektywą 93/13 i nie jest konieczna. Zatem na gruncie omawianego orzeczenia, sądy polskie powinny odstąpić od opisanej powyżej praktyki zasądzania na rzecz Powoda odsetek za opóźnienie dopiero od dnia złożenia przez kredytobiorcę w trakcie procesu oświadczenia o świadomości skutków stwierdzenia nieważności umowy kredytu.

Wyrok z dnia 14 grudnia 2023 r. w sprawie C-28/22 reguluje głównie kwestię przedawnienia roszczeń banku. W zakresie odsetek za opóźnienie TSUE wskazał ponadto, że zgłoszenie przez bank zarzutu zatrzymania nie może oznaczać automatycznego wstrzymania naliczania odsetek za opóźnienie na rzecz konsumenta.

Wyroki TSUE znacząco wzmacniają pozycję kredytobiorców frankowych w sporach z bankami. Kredytobiorcy powinni być świadomi swoich praw i korzystać z dostępnych im narzędzi prawnych, aby uzyskać sprawiedliwe rozliczenie.

Nadal istnieją rozbieżności w orzecznictwie polskich sądów co do odsetek

Grudniowe orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) niewątpliwie stanowią istotny krok w kierunku doprecyzowania kwestii naliczania odsetek w sprawach kredytów frankowych. Mimo jednoznacznego stanowiska TSUE, w praktyce sądowej nadal obserwuje się rozbieżności w orzecznictwie w tym zakresie.

Nadal w orzecznictwie aktualny jest problem co do ustalenia momentu, od którego należą się kredytobiorcom odsetki ustawowe za opóźnienie. Niektóre składy sądowe nadal zasądzają odsetki od momentu oświadczenia klienta o świadomości skutków nieważności umowy albo od dnia wyrokowania. Zdarzają się również orzeczenia, w których sąd istotnie ogranicza roszczenie odsetkowe, zasądzając je od momentu oświadczenia Powoda co do stwierdzenia nieważności umowy kredytu do momentu zgłoszenia zarzutu zatrzymania przez bank. Inne składy konsekwentnie stosują wytyczne TSUE, przyznając odsetki od wezwania do zapłaty przed wszczęciem procesu. Rozbieżności w orzecznictwie powodują niepewność prawną dla kredytobiorców frankowych, ale też różnicują wyniki postępowania i kwoty uzyskiwane realnie przez frankowiczów. Brak jednolitego stanowiska sądów utrudnia przewidywanie wyniku sprawy i może prowadzić do wydłużenia postępowań.

Podsumowanie

Wyroki TSUE z 2023 r. jednoznacznie wskazują, że odsetki w sprawach frankowych należy naliczać co najmniej od dnia wezwania banku do zapłaty przez kredytobiorcę, a w przypadku jego braku – od dnia doręczenia bankowi pozwu. Niestety, nadal zdarzają się orzeczenia polskich sądów odbiegające od tej zasady. Kredytobiorcy, którzy otrzymali niekorzystny wyrok w zakresie odsetek, powinni rozważyć wniesienie apelacji.

Należy pamiętać, że walka o sprawiedliwość w sprawach frankowych wymaga cierpliwości i determinacji. W razie wątpliwości co do naliczania odsetek w ich sprawie, kredytobiorcy powinni skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w sprawach frankowych.

Artykuł Mimo wyroków TSUE, z odsetkami w sprawach frankowych nadal bywa różnie pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

Powołanie pełnomocniczki Ministra Sprawiedliwości do spraw ochrony praw konsumentów

Spraw frankowych w polskich sądach z biegiem czasu jest coraz więcej, a przeciążone sądy nie nadążają ze sprawnym ich rozpoznawaniem. Nie pomogła wprowadzona niedawno zmiana właściwości miejscowej sądu, która miała rozładować napływ spraw do warszawskiego wydziału frankowego. Procesy frankowe w indywidualnych sprawach kredytobiorców toczą się coraz dłużej – nawet kilka lat w pierwszej instancji.

Do tego dochodzą pozwy wnoszone przez banki przeciwko kredytobiorcom frankowym – o zwrot kapitału i wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Natłok spraw związanych z umowami kredytów hipotecznych denominowanych lub indeksowanych frankiem szwajcarskim powoduje również, że pozostałe sprawy cywilne rozpoznawane są dużo wolniej.

W odpowiedzi na te wyzwania, z którymi boryka się obecnie przeciążony system wymiaru sprawiedliwości, 12 stycznia 2024 roku Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar powołał na stanowisko Pełnomocnika Ministra Sprawiedliwości do spraw ochrony praw konsumentów, potocznie nazywanego pełnomocnikiem do spraw kredytów frankowych, dr Anetę Wiewiórowską-Domagalską.

Dr Aneta Wiewiórowska-Domagalska jako pełnomocniczka do spraw kredytów frankowych

Wybór osoby do pełnienia funkcji Pełnomocniczki Ministra Sprawiedliwości do spraw kredytów frankowych (ochrony praw konsumentów) nie był przypadkowy. Dr Wiewiórowska-Domagalska to ceniona prawniczka z bogatym doświadczeniem w zakresie ochrony praw konsumentów, m.in. w kontekście kredytów frankowych. Pracowała na Uniwersytecie Osnabrückim w Niemczech, a także współpracowała z organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz praw konsumentów. Dr Aneta Wiewiórowska-Domagalska jest ponadto współautorką komentarzy do obecnego prawa konsumenckiego.

Co więcej, uczestniczyła ona w Kongresach Praw Obywatelskich, angażowała się w prace Forum Konsumenckiego oraz udziela wsparcia w sprawach sądowych. Jest również laureatką Odznaki Honorowej Rzecznika Praw Obywatelskich. Wybór do pełnienia tej funkcji osoby z doświadczeniem w działaniu na rzecz ochrony praw konsumentów daje frankowiczom nadzieję na systemową poprawę ich sytuacji i wprowadzenie ogólnokrajowych zmian, które przyczynią się do przyspieszenia rozstrzygania spraw frankowych.

Czym konkretnie zajmie się pełnomocniczka Ministra Sprawiedliwości do spraw ochrony praw konsumentów? Oprócz monitorowania sytuacji i identyfikowania problemów konsumentów do jej obowiązków należy m.in.:

• monitorowanie sytuacji frankowiczów i identyfikowanie problemów, z jakimi się borykają – Pełnomocniczka będzie miała dostęp do danych i statystyk dotyczących spraw frankowych, co pozwoli jej na rzetelną ocenę skali problemu i jego wpływu na społeczeństwo;
• współpraca z instytucjami państwowymi oraz organami samorządu terytorialnego działającymi w zakresie ochrony praw konsumentów – współdziałanie z powiatowymi (miejskimi) rzecznikami praw konsumentów, Rzecznikiem Finansowym, Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Komisją Nadzoru Finansowego oraz z jednostkami podległymi Ministrowi Sprawiedliwości lub przez niego nadzorowanymi – w szczególności z Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury oraz Instytutem Wymiaru Sprawiedliwości ma kluczowe znaczenie dla wypracowania skutecznych rozwiązań systemowych z punktu widzenia kredytobiorców frankowych;
• przygotowywanie projektów aktów normatywnych i innych rozwiązań systemowych – Pełnomocniczka może inicjować zmiany legislacyjne, które ułatwią kredytobiorcom frankowym dochodzenie swoich praw i przyspieszą rozstrzyganie sporów z bankami;
• informowanie i edukowanie społeczeństwa o prawach frankowiczów – podnoszenie świadomości prawnej społeczeństwa w zakresie kredytów frankowych jest niezwykle istotne, szczególnie dla frankowiczów, którzy często nie wiedzą jakich narzędzi mogą użyć, aby skutecznie dochodzić swoich roszczeń.

Oprócz wyżej wymienionych obowiązków, Pełnomocniczka ds. kredytów frankowych ma również prawo do uczestniczenia w pracach Rady Ministrów. Dzięki temu Pełnomocniczka ma bezpośredni wpływ na decyzje rządowe dotyczące kredytów frankowych.

Zapowiedzi zmian dotyczących spraw frankowych

Oprócz powołania Pełnomocniczki Ministra Sprawiedliwości, rząd zapowiada szereg innych działań mających na celu przyspieszenie i usprawnienie rozstrzygania spraw frankowych. Do kluczowych zmian należą:

• wzmocnienie kadrowe sądów: rząd zapowiada zwiększenie liczby sędziów i asystentów sądowych, szczególnie w sądach zajmujących się sprawami frankowymi, które ma pomóc w szybszym rozpatrywaniu spraw;
• digitalizacja akt: wprowadzenie elektronicznego obiegu akt sprawi, że ich przeglądanie i analiza będą łatwiejsze i szybsze, co skróci czas trwania postępowań;
• szkolenia dla sędziów: organizacja dodatkowych szkoleń dla sędziów z zakresu prawa dotyczącego spraw frankowych ma zapewnić im niezbędną wiedzę i umiejętności do sprawnego rozstrzygania kwestii związanych z kredytami walutowymi;
• baza danych orzecznictwa TSUE: stworzenie bazy danych z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach frankowych ułatwi sędziom dostęp do aktualnej i spójnej wykładni prawa istotnego dla rozstrzygnięcia spraw frankowych;
• wprowadzenie e-sądu do spraw frankowych: Rząd rozważa wprowadzenie e-sądu do rozstrzygania spraw frankowych, co umożliwiłoby elektroniczne składanie pozwów, przeprowadzanie rozpraw i wydawanie wyroków.

Podsumowanie

Powołanie Pełnomocniczki Ministra Sprawiedliwości do spraw ochrony praw konsumentów, a w tym usprawnienia rozstrzygania spraw frankowych to z pewnością krok w dobrym kierunku. Pokazuje ono, że rząd dostrzega skalę problemu w systemie wymiaru sprawiedliwości i chce podjąć działania na rzecz jego rozwiązania. Należy jednak mieć świadomość, że usprawnienie procedur związanych z kredytami frankowymi to wyzwanie, które wymagać będzie czasu, zaangażowania i kompleksowych działań.

Artykuł Nowa pełnomocniczka ministra sprawiedliwości ma się zająć kredytami we frankach pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

Dlaczego unieważnienie umowy jest możliwe?

Sytuacja wielu Frankowiczów jest złożona. Niektórzy z nich początkowo zaciągnęli kredyt w złotówkach, a dopiero następnie, w poszukiwaniu korzystniejszych warunków albo za namową pracowników banku, zdecydowali się na przewalutowanie swojego kredytu na franki szwajcarskie. Niestety, po latach wzrostu kursu franka, decyzja ta okazała się dla nich niezwykle kosztowna. Czy w takiej sytuacji również istnieje możliwość unieważnienia całej umowy kredytu i pozbycia się uciążliwego zadłużenia? Sądy coraz częściej uznają, że aneksy do umów kredytowych, na podstawie których doszło do przewalutowania ze złotówek na franki szwajcarskie, były abuzywne. Oznacza to, że banki narzuciły klientom niekorzystne warunki, nie dając im możliwości wyboru.

Przede wszystkim należy wspomnieć, że w przypadku omawianych przewalutowanych kredytów „frankowych” mamy do czynienia z dwoma etapami:

• umowa pierwotna – zaciągnięta w złotych polskich,
• aneks – dokument zmieniający walutę kredytu na franki szwajcarskie.

Przykłady abuzywnych klauzul w aneksach do umów frankowych

W aneksach do umów kredytu w złotówkach można wyróżnić następujące wadliwe klauzule umowne:

• brak możliwości negocjowania warunków przewalutowania: banki dyktowały klientom warunki przewalutowania, nie dając im możliwości negocjacji;
• brak należytych informacji o ryzyku kursowym: banki nie informowały kredytobiorców o ryzyku kursowym związanym z przewalutowaniem kredytu;
• brak precyzyjnego określenia kursu walutowego: banki często stosowały niejasne lub niewskazane w treści umowy / aneksu kursy walutowe do przeliczania zobowiązań;
• wysokie opłaty za przewalutowanie: banki pobierały wysokie opłaty za przewalutowanie kredytu, co dodatkowo obciążało klientów;
• spread walutowy (różnica między kursem kupna i sprzedaży franka) ustalony na niekorzystnym dla klienta poziomie: banki ustalały spread walutowy na niekorzystnym dla klienta poziomie, co powodowało, że klienci tracili pieniądze na każdej wymianie walut.

Możliwe żądania pozwu kredytobiorcy – wybór strategii

Sytuacja osób związanych umową kredytu frankowego w wyniku przewalutowania ze złotówek jest skomplikowana i zależy od wielu czynników.

Istnieje jednak kilka scenariuszy, o które kredytobiorca może zawalczyć. Kredytobiorca występujący z pozwem przeciwko bankowi może wybrać strategię spośród kilku rozwiązań:

• unieważnić całą umowę kredytu: oznacza to całkowite pozbycie się długu, ale jest możliwe tylko wtedy, gdy sąd uzna, że umowa zawierała niedozwolone klauzule;
• unieważnić aneks do umowy: powoduje to powrót do pierwotnej umowy złotówkowej, a oprocentowanie jest wtedy powiązane ze stawką WIBOR;
• „odfrankowić” aneks: polega to na usunięciu z aneksu klauzul dotyczących franka, a saldo zadłużenia przeliczane jest na złotówki po kursie NBP z dnia przewalutowania.

Wybór odpowiedniej strategii zależy, m.in. od stanu faktycznego sprawy, powodów przewalutowania kredytu, kalkulacji wysokości roszczeń i preferencji kredytobiorcy.

Ze względu na zawiłość prawną spraw frankowych, kredytobiorca powinien rozważyć skorzystanie z pomocy doświadczonego prawnika.

Ocena prawna aneksu do umowy i jego wpływ na strategię w sprawie

Istnieją dwa główne podejścia do oceny wpływu aneksu na treść pierwotnej umowy kredytowej:

• aneks jako integralna część umowy: w tym ujęciu aneks i pierwotna umowa tworzą całość, w której wyniku ukształtowany zostaje tekst jednolity umowy, a zatem nieważność aneksu powoduje nieważność całej umowy;
• aneks jako samodzielny dokument: aneks modyfikuje jedynie niektóre postanowienia pierwotnej umowy, a jego nieważność niekoniecznie powoduje nieważność całej umowy.

Wybór strategii prawnej w dużej mierze zależy od szczegółowych zapisów umowy i aneksu.

Orzecznictwo sądów w sprawach przewalutowanych kredytów frankowych wciąż się kształtuje. Sąd rozpoznający konkretną sprawę bada intencje stron przy zawarciu umowy i aneksu. Istotne jest, czy w praktyce obie strony od początku dążyły do zawarcia umowy frankowej, czy też aneks został narzucony kredytobiorcy przez bank poprzez namowy pracowników banku i zachęcanie do jego zawarcia z uwagi na niski ówcześnie kurs franka szwajcarskiego.

Przede wszystkim jednak dla kredytobiorców obciążonych przewalutowanym ze złotówek kredytem frankowym istotne jest to, że sądy nie wykluczają unieważnienia całej umowy przewalutowanego kredytu frankowego. Najczęściej sądy w omawianych sprawach orzekają nieważność samego aneksu albo nieważność całej umowy kredytu, jednak aktualnie zaczynają przeważać rozstrzygnięcia unieważniające całą umowę. Różnice w rozstrzygnięciach sądów mogą wynikać z różnic w stanie faktycznym danej sprawy, bądź też w różnym podejściu do statusu aneksu do umowy kredytu (oba podejścia omówione zostały powyżej).

Jakie są korzyści z unieważnienia umowy?

Kredytobiorcy związani kredytem frankowym przewalutowanym ze złotówek poprzez możliwość unieważnienia całej umowy kredytu zyskują:

• całkowite pozbycie się umowy: unieważnienie całej umowy kredytowej powoduje, że klient przestaje być związany umową kredytu i otrzymuje od banku zwrot uiszczonych rat;
• zwrot nadpłaconych rat: Klient otrzymuje zwrot wszystkich rat, które spłacił od momentu przewalutowania kredytu.

Podsumowanie

Unieważnienie całej umowy kredytu frankowego przewalutowanego z pierwotnej umowy kredytu złotówkowego nie jest niemożliwe, jednak szanse powodzenia takiej sprawy zależą od konkretnego stanu faktycznego, postanowień pierwotnej umowy oraz aneksu.

Jeśli zatem masz kredyt we frankach szwajcarskich, który pierwotnie był zaciągnięty w złotówkach i czujesz się pokrzywdzony wysokimi ratami i wzrostem kursu franka, nadal masz szanse na osiągnięcie korzystnego rozliczenia i unieważnienia umowy. Zbierz niezbędne dokumenty, m.in. umowę kredytową, aneks do umowy, harmonogram spłat. Skontaktuj się z prawnikiem specjalizującym się w sprawach frankowych. Nasi specjaliści udzielają fachowych porad również w zakresie umów przewalutowanego kredytu frankowego.

Artykuł Możesz pozbyć się kredytu przewalutowanego ze złotych na franki! pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.

Historie kredytobiorców

• Pani Anna z Warszawy złożyła pozew do Sądu Okręgowego w Warszawie w 2022 r. Na pierwszą rozprawę czekała 12 miesięcy. Do tej pory nie zapadł prawomocny wyrok w jej sprawie. Pani Anna jest zmuszona do spłacania rat kredytu frankowego, mimo że kwestionuje jego ważność. Długotrwały proces sądowy powoduje u niej stres i obniża komfort życia.
• Pan Piotr z Gdańska walczy w sądzie o unieważnienie umowy kredytu frankowego od 2020 r. Postępowanie apelacyjne jest w toku, a pan Piotr obawia się, że proces potrwa jeszcze kilka miesięcy. Pan Piotr jest rozczarowany długością procesu i uważa, że system sprawiedliwości nie działa sprawnie.

Najnowsze ułatwienia dla Frankowiczów

W ostatnim czasie nastąpił szereg zmian mających na celu ułatwienie Frankowiczom dochodzenia swoich praw w procesach przeciwko bankom.

Wyroki TSUE z 2023 r.

W wyroku z dnia 21 września 2023 r., w sprawie C-139/22, TSUE ułatwił postępowanie dowodowe w sprawach frankowych. Jeśli w rozpatrywanej sprawie treść spornego postanowienia umownego jest taka sama jak postanowienie wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, to może ono być automatycznie uznane przez sąd za postanowienie abuzywne i być podstawą do unieważnienia umowy kredytu frankowego. Sąd nie musi dodatkowo badać abuzywności takich klauzul, co znacząco upraszcza i przyspiesza postępowania sądowe.

Z kolei w grudniowych wyrokach TSUE (w szczególności w sprawie C-140/22) zniesiono obowiązek składania przez konsumenta oświadczenia o skutkach nieważności umowy przed sądem. To istotne uproszczenie procedury dla Frankowiczów.

Zmiana w procedurze cywilnej z kwietnia 2023 r.

Z dniem 15 kwietnia 2023 r. do kodeksu postępowania cywilnego wprowadzono zmianę właściwości miejscowej dla spraw frankowych. Pozwala ona Frankowiczom na składanie pozwów w sądzie właściwym dla ich miejsca zamieszkania, co odciąża sądy w Warszawie i skraca czas oczekiwania na rozprawę.

Oczekiwany wzrost liczby spraw frankowych może wygenerować potrzebę dalszych usprawnień w systemie sądownictwa. Istniejące problemy kadrowe w sądach mogą negatywnie wpływać na czas oczekiwania na rozprawę. Wprowadzone ułatwienia stanowią pozytywny krok w kierunku usprawnienia dochodzenia praw przez Frankowiczów. Jednak nie są one wystarczające w obecnej sytuacji – ponieważ spraw frankowych jest coraz więcej. Należy jednak monitorować sytuację i wdrażać dalsze rozwiązania, aby zapewnić im szybki dostęp do sądu.

Funkcjonowanie e-sądu

Obecnie sprawy frankowe stanowią znaczną część spraw rozpatrywanych przez wydziały cywilne. Ich rozpatrywanie jest czasochłonne i blokuje pracę sądów nad innymi sprawami. W obliczu rosnącej liczby spraw i wydłużającego się czasu oczekiwania na rozstrzygnięcie, poszukuje się kolejnych rozwiązań, które usprawnią procesy sądowe i obniżą koszty.

Rozwiązaniem problemu może być wprowadzenie sądu elektronicznego do rozstrzygania spraw frankowych na poziomie I instancji. Sąd elektroniczny mógłby znacznie przyspieszyć proces rozpatrywania tych spraw, odciążając tym samym sądy cywilne i uwalniając zasoby do rozpatrywania innych, często bardziej skomplikowanych spraw. Sprawy frankowe są w dużej mierze powtarzalne i opierają się na ograniczonym zestawie kombinacji (powtarzalne modele umowy kredytu frankowego i regulaminu).

Zatem ta swego rodzaju powtarzalność i przewidywalność analizy w sprawach frankowych, skupiająca się między innymi na wysokości przedmiotu sporu, czyni je idealnymi kandydatami do rozstrzygania przez system informatyczny, przy użyciu odpowiednich algorytmów. Wskazuje się, że takie rozwiązanie mogłoby zostać przygotowane nawet w ciągu 3 miesięcy. Należy również zwrócić uwagę na ciągły brak zapowiadanej od dawna ustawy regulującej sprawy kredytów frankowych. Jednak niektórzy pełnomocnicy, zarówno kredytobiorców, jak i banków, wyrażają wątpliwości co do zasadności tego rozwiązania.

Pomysłodawcy zastosowania postępowania elektronicznego w sprawach frankowych wskazują, że algorytmy sztucznej inteligencji mogłyby wspomagać sędziów w analizie dokumentów i orzekaniu w I instancji. Dla przykładu, algorytmy mogłyby klasyfikować dokumenty i przyporządkowywać je do odpowiednich kategorii, identyfikować kluczowe argumenty i zagadnienia prawne, wyszukiwać orzecznictwo w podobnych sprawach, sugerować możliwe rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę specyfikę spraw frankowych, algorytm może przeanalizować umowę kredytową i wskazać klauzule abuzywne, jak również porównać daną sprawę z podobnymi sprawami rozstrzygniętymi dotychczas przez sądy. Algorytm może również przedstawić sędziemu zestawienie argumentów za i przeciw danemu rozstrzygnięciu.

Ocena korzyści i zagrożeń e-sądu dla spraw frankowych

Wśród korzyści wprowadzenia sądu elektronicznego, z perspektywy Frankowiczów, wskazuje się przede wszystkim szybsze rozstrzyganie spraw – czas oczekiwania na wyrok mógłby zostać skrócony nawet o połowę. Proponowane zmiany zapewniłyby kredytobiorcom łatwiejszy dostęp do sądu – zapewniałoby również ujednolicenie rozstrzygnięć w przypadku tożsamych umów kredytów frankowych.

Jednak rozwiązanie to niesie za sobą również zagrożenia – ograniczenie kontroli nad procesem sądowym oraz swego rodzaju wyłączenie dwuinstancyjności postępowania. Sceptycy nowych technologii zwracają też uwagę na potencjalne błędy algorytmów i niewystarczającą kontrolę sędziów nad wynikami pracy systemu informatycznego. Niektórzy prawnicy wyrażają obawy co do zgodności takiego rozwiązania z Konstytucją. Podnoszą oni kwestię praw obywatelskich do sądu i dwuinstancyjnego procesu, sugerując, że automatyzacja może prowadzić do ograniczenia kontroli nad procesem i praw stron.

Podsumowanie

Wzrost liczby spraw frankowych i długi czas oczekiwania na rozstrzygnięcie (od 1,5 roku do 3 lat w I instancji) stają się coraz większym problemem dla polskiego systemu sprawiedliwości. W odpowiedzi na te wyzwania pojawia się propozycja wprowadzenia sądu elektronicznego do rozstrzygania spraw frankowych na poziomie I instancji. Mimo pewnych wątpliwości, wprowadzenie sądu elektronicznego w sprawach frankowych wydaje się być sensownym rozwiązaniem, które mogłoby znacząco usprawnić działanie polskiego wymiaru sprawiedliwości.

Artykuł Czy sprawy frankowe mogłyby być rozstrzygane drogą elektroniczną? pochodzi z serwisu R&S Kancelaria Radców Prawnych.